Wat moeten we weten om Nederland echt te begrijpen? De Canon van Nederland bundelt het antwoord in vijftig vensters: van de eerste bewoners tot het moderne, diverse Nederland van vandaag. Elk venster laat zien hoe gebeurtenissen, personen en ideeën samen het verhaal van Nederland hebben gevormd.
In dit overzicht brengen we die geschiedenis kort en helder in beeld, met bij elk venster leestips om verder te verdiepen in de achterliggende verhalen. Bekijk hier de poster van de Canon van Nederland.
Vroege geschiedenis | Middeleeuwen en Opstand | Republiek en Gouden Eeuw | Slavernij en Verlichting | De lange 19e eeuw | Oorlog en wederopbouw | Nederland na 1950
Van de eerste bewoners tot de opkomst van handel en steden: deze vensters laten zien hoe de basis van Nederland werd gelegd. Ontdek hoe mensen leefden, geloofden en samenwerkten in de prehistorie en middeleeuwen.
1. Trijntje
± 5500 voor Christus
Trijntje is het oudste menselijke skelet dat ooit in Nederland is gevonden. Haar resten geven inzicht in het leven van jager-verzamelaars die duizenden jaren geleden in het Nederlandse rivierengebied leefden.
2. Hunebedden
± 3000 voor Christus
Hunebedden zijn de oudste nog zichtbare bouwwerken van Nederland. Deze grafmonumenten werden gebouwd door de eerste boeren en laten zien hoe de samenleving veranderde door landbouw en vaste bewoning.
3. De Romeinse Limes
47-± 350
De Romeinse Limes vormde de noordgrens van het Romeinse Rijk. Langs deze grens ontstonden forten, nederzettingen en handelsplaatsen die de ontwikkeling van Nederland beïnvloedden.
Boekentips:
- De Romeinse Limes in Nederland. Ontdek hoe de noordgrens van het Romeinse Rijk door Nederland liep en welke sporen daarvan nog altijd zichtbaar zijn. Dit rijk geïllustreerde boek brengt forten, nederzettingen en archeologische vondsten langs de Limes tot leven.
- Hollands erfgoed in lijnen. Laat zien hoe historische infrastructuur, landschappen en verdedigingswerken het Nederlandse landschap hebben gevormd. De Romeinse Limes wordt geplaatst in een bredere traditie van lijnen die de geschiedenis van Nederland zichtbaar maken.
- Op zoek naar Romeinse wegen in Nederland en België. Volg de routes waarover Romeinse soldaten, handelaren en reizigers zich bijna tweeduizend jaar geleden verplaatsten. Het boek maakt inzichtelijk hoe wegen het fundament vormden voor handel, communicatie en militaire controle langs de Limes.
4. Willibrord
658-739
De missionaris Willibrord speelde een belangrijke rol bij de verspreiding van het christendom in de Lage Landen. Zijn werk droeg bij aan de religieuze en culturele veranderingen van de vroege middeleeuwen.
Boekentips:
- Utrecht tussen Kerk en Staat. Willibrord en Bonifatius maakten van Utrecht een belangrijk centrum van het christendom in de Lage Landen. Dit boek laat zien hoe de Kerk zich in de middeleeuwen ontwikkelde en welke rol Utrecht speelde in de verspreiding van het geloof en de verhouding tussen kerkelijke en wereldlijke macht.
- Het leven van de heilige bisschop Sint Ludger. Dit boek vertelt het verhaal van Ludger, een van de eerste missionarissen van Nederlandse afkomst, die het christendom verspreidde onder de Saksen. Het biedt een bijzonder inkijkje in de wereld van de vroege middeleeuwen en de kerstening van de Lage Landen, waar ook Willibrord een belangrijke rol in speelde.
5. Karel de Grote
742-814
Karel de Grote verenigde een groot deel van West-Europa onder zijn gezag. Zijn rijk legde de basis voor latere Europese staten en stimuleerde onderwijs en bestuur.
Boekentips:
- Karolus Rex. Dit boek brengt de middeleeuwse verhalen over Karel de Grote in de Lage Landen tot leven en laat zien hoe hij uitgroeide tot een mythische ideale vorst. Het biedt nieuwe inzichten in de Middelnederlandse Karelromans en de internationale traditie rondom zijn figuur.
- Een heilig volk is geboren. Dit boek onderzoekt hoe Karel de Grote en de Karolingische vorsten hun macht verbonden met geloof, moraal en bestuur. Het laat zien hoe politiek en religie in de vroege middeleeuwen nauw met elkaar verweven waren in het idee van een ‘heilig’ rijk.
- Kronieken van het Frankische Rijk (Annales Regni Francorum). Deze kroniek beschrijft de opkomst, heerschappij en nalatenschap van Karel de Grote aan de hand van een van de belangrijkste bronnen uit zijn tijd. Het boek biedt een uniek inkijkje in de politieke, militaire en religieuze ontwikkelingen die het Frankische Rijk en daarmee het middeleeuwse Europa vormgaven.
6. Hebban olla vogala
± 1075
Deze beroemde tekstregel geldt als een van de oudste bekende voorbeelden van geschreven Nederlands. Het fragment laat zien hoe de Nederlandse taal zich ontwikkelde uit oudere Germaanse talen.
Boekentips:
- Medioneerlandistiek. Dit boek biedt een toegankelijke kennismaking met de middeleeuwse Nederlandse literatuur en de wereld waarin deze teksten ontstonden. Het laat zien hoe taal, manuscripten en literaire vormen helpen om de vroegste Nederlandse teksten beter te begrijpen en te duiden.
- Middeleeuwse Verzamelhandschriften uit de Nederlanden. Dit boek onderzoekt middeleeuwse handschriften als complete tekstcollecties en laat zien hoe teksten samen betekenis krijgen binnen één manuscript. Het biedt nieuwe inzichten in de manier waarop middeleeuwse literatuur werd samengesteld, overgeleverd en gelezen.
- Vanden levene Ons Heren. Dit boek is een kritische editie van een Middelnederlands gedicht over het leven, lijden en sterven van Jezus Christus. Het laat zien hoe middeleeuwse auteurs het Bijbelse verhaal vertaalden naar een emotioneel en toegankelijk verhaal voor een breed publiek.
7. De Hanze
1356-± 1450
De Hanze was een netwerk van handelssteden rond de Noord- en Oostzee. Nederlandse steden profiteerden van deze samenwerking en groeiden uit tot belangrijke economische centra.
Boekentips:
- De Wendische Oorlog. Dit boek beschrijft de zeventiende-eeuwse spanningen tussen Holland, Zeeland en de Hanzesteden rond handel en macht in de Oostzee. Het laat zien hoe economische belangen en politieke rivaliteit uitmondden in een maritiem conflict met internationale gevolgen.
- De Hanze. Deze bundel laat zien hoe de Hanze als middeleeuws handelsverbond de economie van Noord- en Oost-Europa bepaalde. Het boek plaatst de Nederlandse Hanzesteden in een groter netwerk van handel, politiek en stedelijke samenwerking.
- Koggen, Kooplieden en Kantoren. Dit boek geeft een modern beeld van de Hanze als internationaal handelsnetwerk van kooplieden en steden. Het laat zien hoe samenwerking en concurrentie samen de economische ontwikkeling van het middeleeuwse Noord-Europa bepaalden.
In de late middeleeuwen en zestiende eeuw verandert Nederland ingrijpend. Nieuwe ideeën, religieuze spanningen en de strijd tegen Spanje leiden uiteindelijk tot het ontstaan van een onafhankelijke staat.
8. Jeroen Bosch
± 1450-1516
Jeroen Bosch was een van de meest vernieuwende schilders van zijn tijd. Zijn fantasierijke werken geven een uniek beeld van de laatmiddeleeuwse samenleving.
Boekentips:
- De 'geheimtaal' van Jheronimus Bosch. Dit boek onderzoekt de schilderijen van Jheronimus Bosch in hun historische en religieuze context, zonder speculatie over zijn persoonlijke leven. Het laat zien hoe zijn fantasierijke voorstellingen geworteld zijn in de christelijke moraal en de denkwereld van de late middeleeuwen.
- Nijmeegse Biografieën 2. Geïllustreerde biografieën van invloedrijke Nijmegenaren, van keizer Tiberius tot Maria van Lier-van Ouwel en de vader van Jeroen Bosch. Vijftig deskundigen brengen ruim tweeduizend jaar Nijmeegse geschiedenis tot leven aan de hand van bijzondere levensverhalen.
9. Maria van Bourgondië
1457-1482
Maria van Bourgondië erfde een groot en machtig gebied, waaronder de Nederlanden. Haar huwelijk met Maximiliaan van Oostenrijk legde de basis voor eeuwenlange Habsburgse invloed.
Boekentip:
10. Erasmus
± 1469-1536
Erasmus was een beroemde humanist en geleerde uit Rotterdam. Hij pleitte voor onderwijs, verdraagzaamheid en kritisch nadenken over geloof en maatschappij.
Boekentips:
- Thomas More, zijn wereld en zijn Utopia. Dit boek plaatst Utopia van Thomas More in de humanistische netwerkwereld waarin ook Erasmus een centrale rol speelde en laat zien hoe hun ideeën elkaar wederzijds beïnvloedden. Het maakt duidelijk hoe Erasmus en zijn tijdgenoten bijdroegen aan een intellectueel klimaat waarin nieuwe gedachten over samenleving, geloof en politiek konden ontstaan.
- Geschiedenis van Gouda. Dit boek schetst de veelzijdige geschiedenis van Gouda als stad waar Erasmus zijn intellectuele wortels had en waar humanistische ideeën mede vorm kregen in de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd. Het laat zien hoe figuren als Erasmus en Coornhert passen in de bredere ontwikkeling van Gouda als centrum van religieus debat, stedelijke groei en maatschappelijke verandering.
11. De Opstand
1566-1581
De Opstand begon met protest tegen het Spaanse bestuur en religieuze spanningen. Uiteindelijk leidde deze strijd tot het ontstaan van een onafhankelijke Nederlandse staat.
Boekentips:
- Op zoek naar de Republiek. Dit boek plaatst de Nederlandse Opstand in de tijd van Filips II in dezelfde intellectuele context waarin ook de politieke rechtvaardiging van de opstand werd gevormd, net als bij de rol van stedelijke en religieuze netwerken rond de Beeldenstorm. Het laat zien hoe denkers en schrijvers in deze periode – de wereld van de Opstand – ideeën ontwikkelden over verzet, macht en volkssoevereiniteit die de basis vormden voor de latere Republiek.
- De Beeldenstorm. Dit boek beschrijft de Beeldenstorm als startpunt van de Nederlandse Opstand tegen Filips II en plaatst het geweld in de bredere religieuze en politieke spanningen van die tijd. Het laat zien hoe deze explosie van iconoclasme uitgroeide tot een kantelpunt in de vorming van de Republiek der Nederlanden.
12. Willem van Oranje
1533-1584
Willem van Oranje werd de belangrijkste leider van de Opstand tegen Spanje. Door zijn rol in de onafhankelijkheidsstrijd wordt hij gezien als de Vader des Vaderlands.
Boekentips:
- Geschiedenis van de Thesaurie. Dit boek geeft een overzicht van de financiële geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau en de relatie tussen de monarchie en de Nederlandse staat. Het laat zien hoe de financiering van het koningshuis door de eeuwen heen veranderde en welke rol uitgaven, nalatenschappen en wetgeving daarin speelden.
- Maximiliaan de Hénin-Liétard, graaf van Boussu (1542-1578). Dit boek werpt nieuw licht op de Nederlandse Opstand door de rol van Boussu te belichten binnen het spanningsveld van Filips II, de Beeldenstorm en de opkomende Republiek. Het laat zien hoe zijn positie als stadhouder en militair leider hem midden in de conflicten plaatste die de Opstand tegen het Spaanse gezag bepaalden.
- Borsele Bourgondië Oranje. Dit boek laat zien hoe de Oranjes hun machtspositie in Zeeland opbouwden en hoe Willem van Oranje via het markizaat van Veere zijn invloed verder uitbreidde. Tegelijk plaatst het zijn rol in de bredere politieke ontwikkelingen onder de Bourgondische en Habsburgse vorsten, waartegen de Opstand zich later zou keren.
Lees ook het artikel De graaf van Boussu: stadhouder tussen Spanje en Oranje
13. Johan van Oldenbarnevelt
1547-1619
Johan van Oldenbarnevelt was een invloedrijk staatsman in de jonge Republiek. Zijn conflict met stadhouder Maurits eindigde met zijn terechtstelling.
Boekentips:
- Het stokje van Oldenbarnevelt. Dit boek onderzoekt de politieke carrière en de executie van Johan van Oldenbarnevelt in 1619 en plaatst zijn conflict met prins Maurits in de context van de jonge Republiek. Het laat zien hoe zijn dood uitgroeide tot een symbool van staatsrechtelijke strijd en hoe latere geschiedschrijving dit drama heeft geïnterpreteerd.
- Het twaalfjarig bestand. Dit boek beschrijft hoe de wapenstilstand van 1609 de jonge Republiek tijdelijk rust bracht, maar tegelijk de politieke en religieuze tegenstellingen op scherp zette. Het laat zien hoe het conflict tussen Johan van Oldenbarnevelt en prins Maurits tijdens deze periode uitmondde in Oldenbarnevelts arrestatie en executie in 1619.
- Willem Lodewijk: Stadhouder en strateeg (1560-1620-2020). Dit boek belicht de belangrijke rol die Willem Lodewijk samen met Maurits speelde bij de opbouw van de Republiek tijdens de periode waarin Johan van Oldenbarnevelt als landsadvocaat de politieke koers bepaalde. Ook belicht het de godsdienstige en politieke spanningen tijdens het Twaalfjarig Bestand, die uiteindelijk leidden tot het conflict tussen Maurits en Oldenbarnevelt en diens executie.
De zeventiende eeuw geldt als een van de meest invloedrijke periodes uit de Nederlandse geschiedenis. Handel, wetenschap, kunst en internationale contacten zorgen ervoor dat de Republiek uitgroeit tot een wereldmacht.
14. VOC en WIC
1602-1799
De VOC en WIC maakten van Nederland een wereldspeler in handel en scheepvaart. Hun geschiedenis is verbonden met rijkdom, kolonialisme, oorlog en slavernij.
Boekentips:
- Piet Hein en de zilvervloot. Dit boek vertelt het verhaal van de verovering van de Spaanse Zilvervloot in 1628, een van de grootste successen van de West-Indische Compagnie. Tegelijkertijd laat het zien hoe de WIC betrokken was bij handel, kolonisatie, oorlogvoering en slavernij in de Atlantische wereld.
- Het verraad van de Allerheiligenbaai. Dit boek volgt het leven van Bauwen Heijndricxsz. en zijn rol in de vroege West-Indische Compagnie tijdens de strijd om macht en handel in de Atlantische wereld. Het laat zien hoe militaire expedities, koloniale belangen en internationale spionage samen de beginjaren van de WIC vormden.
- Family life onder de VOC. Dit boek laat zien dat de VOC veel meer was dan een handelsorganisatie: zij bestuurde ook grote gebieden in Azië en stelde wetten op voor huwelijk, gezin en samenleving. Daarmee biedt het een bijzonder inkijkje in hoe de VOC haar koloniale macht uitoefende en het dagelijks leven van mensen in de overzeese gebieden beïnvloedde.
Lees ook het artikel Maak kennis met Bauwen Heijndricxsz.
15. De Beemster
1612
Met de drooglegging van de Beemster lieten Nederlanders zien hoe zij water konden beheersen. De polder geldt als een meesterwerk van watermanagement en ruimtelijke ordening.
Boekentips:
- De Mijzenpolder. Dit boek laat zien hoe de Mijzenpolder tot stand kwam. Het belicht de eeuwenlange strijd tegen water, buren en bestuurlijke conflicten in het Hollandse veenweidegebied en plaatst deze lokale geschiedenis in de bredere ontwikkeling van Nederland als waterland, waarin landwinning, beheer en behoud steeds opnieuw centraal stonden.
- Lofwaerdighe dijckagies en miserabele polders. Deze studie laat zien dat de drooglegging van de Noord-Hollandse meren in de zeventiende eeuw zowel een technisch hoogstandje als een economisch risicovol project was. Het maakt duidelijk hoe investeerders uit de wereld van handel en kapitaal – vaak verbonden aan de VOC-mentaliteit – de landaanwinning financierden en tegelijk worstelden met kosten, opbrengsten en mislukte polders.
- Goede luiden en gemene onderzaten. Hoe werd Assendelft als vroege veenontginning in Holland gevormd en hoe bleef de sociale tweedeling tussen ‘goede luiden’ en ‘gemene onderzaten’ eeuwenlang doorwerken? De hier beschreven geschiedenis van het dorp maakt zichtbaar hoe ontginningsstructuren, rijkdom uit de Gouden Eeuw en het beheer van land en water samen het ontstaan van het Hollandse polderlandschap bepaalden.
16. Hugo de Groot
1583-1645
Hugo de Groot was een geleerde die belangrijke ideeën ontwikkelde over recht en internationale betrekkingen. Zijn werk geldt als een fundament van het moderne volkenrecht.
Boekentips:
- Verzameld Verleden. Deze bundel biedt een toegankelijk overzicht van veertig sleutelmomenten en historische personen, waaronder Hugo de Groot. Naast zijn leven en ideeën laat het boek zien hoe zijn betekenis voor het Nederlandse recht en de nationale geschiedenis door de eeuwen heen is blijven voortleven.
- Omnibus idem. Deze bundel belicht Pieter Corneliszoon Hooft en zijn netwerk van invloedrijke tijdgenoten, waaronder Hugo de Groot. De bijdragen laten zien hoe De Groot als jurist, schrijver en denker deel uitmaakte van de intellectuele elite die de Gouden Eeuw mede vormgaf.
17. De Statenbijbel
1637
De Statenbijbel was de eerste officiële Nederlandse bijbelvertaling. De vertaling had grote invloed op taal, cultuur en religie in Nederland.
Boekentips:
- Middelnederlandse bijbelvertalingen. Dit boek laat zien hoe de Bijbel in de Middeleeuwen werd vertaald en verspreid in het Nederlands, waardoor geloof en religieuze ideeën een veel breder publiek bereikten. Zo krijg je inzicht in de belangrijke rol van de Bijbel in de cultuur, taal en samenleving van de middeleeuwse Nederlanden.
- De vrucht van Bijbelsche opvoeding. Dit boek laat zien hoe protestants-christelijke gezinnen in de 19e en vroege 20e eeuw leerden omgaan met ‘goede’ en ‘gevaarlijke’ lectuur, waarbij opvoeding en bijbellezen centraal stonden. Het maakt duidelijk hoe populaire tijdschriften en kinderboeken tegelijk bescherming boden tegen de buitenwereld én die wereld juist voorzichtig binnenbrachten.
- Zoo heerlijk eenvoudig. Dit boek brengt de lange traditie van Nederlandse kinderbijbels in kaart en laat zien hoe deze uitgaven drie eeuwen lang geloof, opvoeding en cultuur hebben gevormd. Het maakt inzichtelijk hoe teksten en illustraties samen veranderende ideeën over religie, kindertijd en samenleving weerspiegelen.
18. Rembrandt
± 1606-1669
Rembrandt groeide uit tot een van de beroemdste kunstenaars uit de Nederlandse geschiedenis. Zijn schilderijen en etsen tonen zowel rijkdom als menselijke emoties.
Boekentips:
- Netwerkende kunstenaars in de Gouden Eeuw. Govert Flinck en Ferdinand Bol waren leerling van Rembrandt, maar streefden hun befaamde meester voorbij in sociale en economische statuur. Dat kwam doordat zij artistieke kwaliteit én flexibiliteit combineerden met effectief netwerken. Dit belicht de betekenis en het belang van netwerken voor de kunstproductie en het carrièreverloop van kunstenaars.
- Artists-dealers-consumers. Dit boek bevat vier lezingen over verschillende aspecten van de kunstwereld, gehouden in april 1993 aan de afdeling Kunstwetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Een van die lezingen is die van Kees Bruin, en gaat over Rembrandt in Amsterdam, Berlijn en Londen.
- Sybrandt Hansz Cardinael. In deze biografie beschrijft M.H. Sitters het leven en werk van de doopsgezinde Sybrandt Hansz Cardinael (1578-1647), meetkundige en bevriend met onder andere Rembrandt.
Lees ook het artikel Rembrandt en het Koninklijk Paleis in Amsterdam
19. De Atlas Maior van Blaeu
1662
De Atlas Maior was de meest indrukwekkende atlas van de zeventiende eeuw. Het werk weerspiegelde de wetenschappelijke kennis en wereldwijde ambities van de Republiek.
20. Michiel de Ruyter
1607-1676
Michiel de Ruyter was een van de bekendste admiraals van de Republiek. Zijn overwinningen op zee maakten hem tot een nationale held, terwijl zijn rol in de koloniale geschiedenis tegenwoordig kritischer wordt bekeken.
Boekentips:
21. Christiaan Huygens
1629-1695
Christiaan Huygens was een toonaangevende wetenschapper uit de zeventiende eeuw. Hij deed belangrijke ontdekkingen in de natuurkunde en astronomie en verbeterde onder meer de slingerklok en de telescoop.
- Dingen die ergens toe dienen. Deze bundel beschrijft meer dan veertig objecten die van belang zijn geweest voor de uitoefening van wetenschap in Nederland. In het essay "Het mes erin!" analyseert wetenschapshistoricus Fokko Jan Dijksterhuis hoe Huygens’ zoektocht naar een wiskundige verklaring voor de dubbele breking van het licht door IJslands kristal leidde tot zijn beroemde golf- en trillingstheorie van het licht.
22. Spinoza
1632-1677
Baruch Spinoza was een invloedrijke filosoof die kritisch nadacht over religie, vrijheid en rede. Zijn ideeën over tolerantie en denken zonder dogma’s zijn nog altijd van grote betekenis.
Nieuwe ideeën over vrijheid, gelijkheid en burgerschap veranderen de samenleving. Tegelijkertijd groeit de kritiek op slavernij en ontstaan politieke bewegingen die de weg vrijmaken voor een moderner Nederland.
23. Slavernij
Ca. 1637-1863
Nederland was eeuwenlang betrokken bij de trans-Atlantische slavernij. Miljoenen mensen werden tot slaaf gemaakt, wat diepe en blijvende sporen heeft nagelaten.
Boekentip:
- Kleurrijke tragiek. Dit boek laat zien dat slavernij ook een belangrijk onderdeel was van het VOC-rijk in Azië, waar honderdduizenden mensen in onvrijheid leefden en werkten. Aan de hand van persoonlijke verhalen en historische bronnen maakt het duidelijk hoe handel, oorlog en slavernij met elkaar verweven waren binnen de VOC.
24. Eise Eisinga
1744-1828
Eise Eisinga bouwde in zijn woonkamer een werkend planetarium. Dit unieke instrument laat zien hoe sterk de belangstelling voor wetenschap en verlichting was.
25. Sara Burgerhart
1782
Sara Burgerhart is de hoofdpersoon uit de eerste Nederlandse roman in briefvorm. Het boek laat zien hoe ideeën over opvoeding, moraal en vrouw-zijn veranderden in de achttiende eeuw.
26. De patriotten
Ca. 1780-1795
De patriotten streefden naar meer democratie en minder macht voor de stadhouder. Hun beweging leidde tot politieke strijd en vormde een belangrijke stap richting modern bestuur.
Boekentips:
Lees ook het artikel Polarisatie, pers en politiek: lessen uit het leven van Jacob Blauw
27. Napoleon Bonaparte
1769-1821
Onder Napoleon werd Nederland onderdeel van het Franse Keizerrijk. Zijn bestuur bracht ingrijpende hervormingen in rechtspraak, bestuur en samenleving.
28. Koning Willem I
1772-1843
Willem I werd de eerste koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Hij stimuleerde economie, handel en infrastructuur en moderniseerde het land.
29. De eerste spoorlijn
1839
De eerste spoorlijn tussen Amsterdam en Haarlem markeerde het begin van het Nederlandse spoorwegnet. Reizen en goederenvervoer werden hierdoor sneller en toegankelijker.
30. De Grondwet
1848
De grondwet van 1848 vormde de basis van de parlementaire democratie. De macht van de koning werd beperkt en de positie van het parlement versterkt.
31. Max Havelaar
1860
De roman Max Havelaar van Multatuli bekritiseerde het koloniale bestuur in Nederlands-Indië. Het boek leidde tot een belangrijk maatschappelijk debat over recht en onrecht.
Lees ook de artikelen Het perspectief van Slotering in Multatuli's 'Max Havelaar' en Over het zoeken naar de waarheid in Lebak
32. Het Kinderwetje van Van Houten
1874
Deze wet verbood kinderarbeid in fabrieken voor kinderen onder de twaalf jaar. Het was een eerste stap richting betere arbeidsomstandigheden en verplicht onderwijs.
Boekentips:
- Het Kinderwetje van Van Houten. In dit boek leest u hoe en waarom het Kinderwetje van Van Houten in 1874 werd ingevoerd, en welke rol kinderarbeid speelde in het industrialiserende Nederland.
33. Vincent van Gogh
1853-1890
Vincent van Gogh groeide uit tot een van de beroemdste kunstenaars ter wereld. Zijn werk werd pas na zijn dood internationaal erkend en gewaardeerd.
34. Aletta Jacobs
1854-1929
Aletta Jacobs was de eerste vrouwelijke arts van Nederland. Ze speelde een belangrijke rol in de strijd voor vrouwenkiesrecht en gelijke rechten.
Boekentips:
- Strijd tegen de stilte. Dit boek onderzoekt hoe vrouwen eeuwenlang uit de geschiedschrijving zijn verdwenen en hoe dat beeld in de moderne geschiedwetenschap is ontstaan. Het laat aan de hand van Johanna Naber zien hoe vrouwelijke historici en feministische denkers toch ruimte verwierven in de Nederlandse geschiedschrijving.
- Strijd! Dit boek beschrijft de lange strijd voor vrouwenkiesrecht in Nederland vanaf het einde van de negentiende eeuw. Het laat zien hoe vrouwen via protest, organisatie en massabewegingen uiteindelijk politieke invloed en stemrecht wisten te veroveren.
Lees ook het artikel Niet gehinderd door haar huwelijkse staat
De twintigste eeuw brengt oorlog, bezetting en ingrijpende maatschappelijke veranderingen. Na 1945 volgen wederopbouw, dekolonisatie en de ontwikkeling van de verzorgingsstaat.
35. De Eerste Wereldoorlog
1914-1918
Nederland bleef neutraal tijdens de Eerste Wereldoorlog. Toch had het land te maken met schaarste, mobilisatie en de opvang van vluchtelingen.
Lees ook het artikel Bob Latten over de ontdekkingen uit zijn onderzoek naar Joseph Lesage en de Eerste Wereldoorlog
36. Anton de Kom
1898-1945
Anton de Kom was schrijver, activist en verzetsstrijder uit Suriname. Hij streed tegen kolonialisme en racisme en werd daarvoor vervolgd.
37. De Tweede Wereldoorlog
1940-1945
Nederland werd bezet door nazi-Duitsland. De oorlog bracht vervolging, verzet en uiteindelijk bevrijding, met grote menselijke verliezen.
Lees ook de artikelen Leestips voor fans van 'Het verhaal van Nederland - De Tweede Wereldoorlog, Kiki Amsberg reconstrueert het verleden van haar ouders en Herverdeling van (Joods) bezit na de oorlog.
38. Anne Frank
1929-1945
Het dagboek van Anne Frank geeft een persoonlijk beeld van de Jodenvervolging. Haar verhaal is wereldwijd uitgegroeid tot symbool van de Holocaust.
39. Indonesië
1945-1949
Na de Tweede Wereldoorlog vocht Indonesië voor onafhankelijkheid van Nederland. Dit leidde tot het einde van het koloniale gezag in de archipel.
Lees ook de artikelen De laatste gouverneur-generaal van Nederlands-Indië, Hoe architectuur in Nederlands-Indië zich ontwikkelde (1860-1960) en Ad Grooten over zijn moeder, het Jappenkamp en het Indisch zwijgen
40. De watersnood
1953
De watersnoodramp trof vooral Zeeland, Zuid-Holland en West-Brabant. De ramp leidde tot de aanleg van de Deltawerken.
Sinds de jaren vijftig verandert Nederland sneller dan ooit. Migratie, Europese samenwerking, nieuwe media en de energietransitie zorgen voor een samenleving die voortdurend in beweging is.
41. De televisie
Vanaf 1951
De televisie veranderde het dagelijks leven in Nederland ingrijpend. Nieuws, sport en entertainment kwamen massaal in de huiskamers terecht.
42. Haven van Rotterdam
19e-20e eeuw (groei vanaf ca. 1880)
De haven van Rotterdam groeide uit tot een van de grootste havens ter wereld. Het werd een belangrijk knooppunt in de internationale handel.
43. Marga Klompé
1912-1986
Marga Klompé was de eerste vrouwelijke minister van Nederland. Zij speelde een sleutelrol in de opbouw van de verzorgingsstaat.
Boekentips:
- In Liefde en Rechtvaardigheid. Dit boek geeft een persoonlijk inkijkje in het leven en politieke denken van Marga Klompé, de eerste vrouwelijke minister van Nederland. Aan de hand van haar dagboek en teksten wordt duidelijk hoe haar katholieke overtuiging haar inzet voor sociale rechtvaardigheid en beleid vormde.
- Frappez, frappez toujours! Dit boek belicht de strijd van Corry Tendeloo voor vrouwenrechten in de Nederlandse politiek van de eerste helft van de twintigste eeuw. Het laat zien hoe zij met doorzettingsvermogen belangrijke wettelijke veranderingen wist af te dwingen voor de positie van vrouwen.
- Biografisch Woordenboek Gelderland deel 8. Dit naslagwerk bevat biografieën van uiteenlopende personen die een rol speelden in de geschiedenis van Gelderland. Het biedt inzicht in de veelzijdigheid van regionale geschiedenis en de mensen die daaraan hebben bijgedragen.
44. De gastarbeiders
Vanaf 1960
Arbeidsmigranten kwamen naar Nederland om tekorten op de arbeidsmarkt op te vullen. Hun komst veranderde de samenleving blijvend en maakte Nederland diverser.
45. Annie M.G. Schmidt
1911-1995
Annie M.G. Schmidt vernieuwde de Nederlandse kinder- en jeugdliteratuur. Haar werk blijft populair door de humor, taal en herkenbare verhalen.
46. Kolen en gas
1974-2023
In 1974 sluiten de Limburgse steenkoolmijnen definitief en komt er een einde aan de kolenwinning in Nederland. Kort daarna wordt aardgas uit Groningen de belangrijkste energiebron, met grote gevolgen voor economie, landschap en samenleving.
Boekentips:
- Kachels, geisers en fornuizen. Dit boek laat zien hoe het energieverbruik in Nederlandse huishoudens in de twintigste eeuw ingrijpend veranderde door nieuwe technieken en comfortvoorzieningen. Het analyseert hoe overheid, bedrijven en consumenten samen bepaalden hoe verwarming, koken en warm water in huis werden georganiseerd.
- Verborgen krachten. Dit boek onderzoekt hoe de zoektocht naar energiebronnen Nederland door de eeuwen heen heeft gevormd, van turf tot aardgas. Het laat zien hoe energie niet alleen een technisch maar ook een maatschappelijk en economisch verhaal is dat diep ingrijpt in de Nederlandse geschiedenis.
47. Het Caribisch gebied
Vanaf 1945
De relatie tussen Nederland en het Caribisch deel van het Koninkrijk veranderde sterk na de Tweede Wereldoorlog. Dekolonisatie en migratie speelden hierin een grote rol.
Boekentips:
- Surinaams onbehagen. Dit boek beschrijft de sociale, politieke en culturele geschiedenis van Suriname tussen 1865 en 2015 en laat zien hoe spanningen en ongelijkheid steeds opnieuw terugkeren. Het analyseert hoe onbehagen in de samenleving samenhangt met koloniale erfenissen, onafhankelijkheid en de ontwikkeling van de moderne staat.
- Democratie, politiek en politieke cultuur in Suriname. Dit boek onderzoekt hoe de democratie in Suriname in de praktijk functioneert binnen een samenleving met sterke etnische en politieke verhoudingen. Het laat zien hoe formele democratische instellingen worden beïnvloed door informele machtsstructuren zoals cliëntelisme en loyaliteit.
48. Srebrenica
1995
Nederlandse VN-militairen waren betrokken bij de val van Srebrenica. De gebeurtenis leidde tot een diep nationaal debat over verantwoordelijkheid.
Boekentips:
- Geschiedenis en beschaving. Dit boek bundelt essays over geschiedfilosofie, cultuurgeschiedenis en de manier waarop wij het verleden begrijpen en beschrijven. Het laat zien hoe historische kennis en interpretatie samenhangen met filosofische vragen over waarheid, cultuur en betekenis.
- Verzameld Verleden. Dit boek verzamelt 40 belangrijke gebeurtenissen (waaronder Srebrenica) en personen uit de Nederlandse geschiedenis en plaatst ze in hun historische context. Het biedt een toegankelijk overzicht van hoe deze momenten zijn herinnerd en welke rol ze spelen in de nationale beeldvorming.
49. Europa
Vanaf 1945
Nederland speelde een actieve rol in de Europese samenwerking na de oorlog. De Europese Unie beïnvloedt economie, wetgeving en dagelijks leven.
50. Het Oranjegevoel
Vanaf 1974
Het Oranjegevoel staat voor nationale verbondenheid rond het koningshuis en sport. Het laat zien hoe identiteit en collectieve emoties in Nederland samenkomen.