Een deels hervonden verhaal

Omstreeks 1490 krijgt een zekere Wouter Woutersz. in Gorkum de naam Colff. Hij moet een kolfbaan en misschien een herberg hebben uitgebaat. Pas twee eeuwen later vertakten zijn nakomelingen zich. In de tussentijd gaf steeds een enkele Wouter de naam door. Ze overleefden oorlog en geweld. Hun levensverhalen zijn verweven met de strijd tussen Gelre en Holland, met de heftigheid van de Reformatie en van de Opstand tegen Spanje. Ze weken uit van Gorkum via Oisterwijk en Geertruidenberg naar Nijmegen, waar ze een eeuw bleven wonen. Vanuit Nijmegen handelden ze als schippers op de grote rivieren totdat een volgende Wouter, op de Nijmeegse Hoogeschool bezield van moderne denkbeelden en predikant geworden, naar Holland verhuisde. Vanuit Maassluis vestigden zijn drie zoons evenveel takken van de familie, elk met zijn eigen karakteristiek verhaal.

Dat van de oudste zou op den duur grotendeels samenvallen met de geschiedenis van de Tielerwaard, waarop de leden vooral bestuurlijk hun stempel drukten. Op een vergelijkbare manier vergroeide de jongste tak met Middelharnis en met het eiland Overflakkee. Vandaar trokken vele Kolffen naar Rotterdam om er tal van kleinere firma’s en een enkele grote te starten tot bloei te brengen. De middelste tak, aanvankelijk predikanten en zeeofficieren, later intens verbonden met het eiland Wieringen, stierf in de vorige eeuw uit.

De familie verstrooit zich al meer dan een eeuw in binnen- en buitenland. Velen blijven in deze studie onbesproken. Maar steeds waar een opmerkelijk verhaal of een verdienstelijk persoon zich aandiende, is daaraan een plaats gegeven.

Voorwoord 7

Inleiding 9

1 | Langs de rivieren. Van plundering en strijd naar de veiligheid van Nijmegen 11
Gorkum, Wouters kolfbaan 11
Oisterwijk, de ondraaglijkheid van oorlog 12
Nijmegen, een plek om te blijven 17

2 | Een intellectuele schipperszoon 21
De Kwartierlijke Hogeschool en de coccejanen 23
Dalem, het rampjaar en Noordeloos 25
Maassluis, botsende predikanten 29
Marritje 33

3 | Justus, de oudste tak in de Tielerwaard 36
Spijk en de Van Aerssens 38
De Deilse Kolffen 40
‘Marius’ Kolff (1848-1931), een verontwaardigde burgervader 42
‘Therus’ Kolff (1879-1959), politicus en begenadigd bestuurder 44
‘Tim’ Kolff (1882-1944), burgemeester, boer en verzetsman 45

4 | Wouter, de middelste tak. In de kerk en bij de zeemacht 48
Amersfoort, de dominee als zedenmeester 49
De zeven kinderen van Lambertus en Harmina 52
Kapitein-ter-zee Hendrik Kolff 53
Dirk Hendrik Kolff jr., een dienaar van het goevernement 55

5 | Cornelis, de jongste tak op Overflakkee 58
Patronage, mr. Jacob Jan van Santen en zijn secretaris in Middelharnis 59
Kolff-Vosmaer, Gualtherus en Alida, een kapitaalkrachtig echtpaar 62
De dochters en de twee zoons die bleven 66
De twee zoons die Rotterdammers werden 76

6 | De Familie Kolff op Overflakkee 82
De firma Wed. C. Kolff te Middelharnis 82
Weldadige dochters 83
Thuis bij ‘de oude Cor’ 89
Wat je hand vindt om te doen 90

7 | Rotterdamse ondernemers 95
De firma Cornelis Kolff & Zoonen te Rotterdam 95
De kunstcriticus Jacob (‘Jacques’) van Santen Kolff (1848-1896) 97
Charles Henri van Santen Kolff (1856-1906) 99
Hollertt & Kolff, de Blindenbibliotheek en nog wat 101
Tollens & Co., generaties in de verf 108
Een Rotterdamse jongen op het Utrechts gymnasium, 1842-1845 112
Pieter Kolff (1856-1906) en de Deli Maatschappij op Sumatra 114
Een avontuurlijke vader, zijn Amerikaanse zoon ‘Neef Trudy’ en de geboorte van de familievereniging in 1926 000

8 | Vier Kolffen: Batavia, Epe, Wieringen en Kampen 116
Een hartelijk mens en een uitzonderlijke vernieuwer, Gualtherus J.C. Kolff (1826-1881) 117
Twee Kolffen in Epe, tijdelijk, maar zeer aanwezig 122
Nogmaals Wieringen 134
Willem (‘Pim’) Johan Kolff (1911-2009), uitvinder 140

Besluit 143
Verantwoording van de afbeeldingen 1