Terug!

 

Onder de weinige Joden die na de oorlog terugkwamen uit de concentratie- en vernietigingskampen, waren zes leden uit het Concertgebouworkest. Zij konden hun plaatsen weer innemen, samen met zes Joodse collega’s die uit de onderduik kwamen. Hoe is het mogelijk dat zo uitzonderlijk veel Joodse orkestleden de oorlog hebben overleefd? Was dit te danken aan het prestige van het Concertgebouworkest en zijn wereldberoemde eerste dirigent Willem Mengelberg? Of is dat een mythe en hebben anderen de Joodse orkestleden geholpen? Wat heeft het voor hen betekend om zonder een vaste baan de oorlog door te komen en daarna de draad van hun leven en loopbaan weer op te pakken? Aan de hand van zeventien levensverhalen wordt verteld over gedwongen ontslag, onderduik, deportatie en, in de meeste gevallen, terugkeer van de Joodse musici uit het Concertgebouworkest.

 

Willem de Haan is als emeritus hoogleraar verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij deed onderzoek naar internationale (oorlogs)misdrijven in historisch perspectief en schreef over Joodse musici in een kamporkest het boek Tango of Death. The Creation of a Holocaust Legend. Leiden: Brill 2023.

Voorwoord 7

Deel 1 Wat is gebeurd

1 Inleiding 13

2 Van hoogtepunt naar dieptepunt 18

3 Ontslag 27

4 Het Joodsch Symphonie Orkest 33

5 Barneveld 46

6 Westerbork 51

7 Theresienstadt 63

8 Bevrijding 75

9 Terug in het orkest 81

10 Slot 86

Deel 2 Zeventien levensverhalen

Siegfried (Sieg) Jacques de Boer 100

Samuel Brill 103

Simon Furth 109

Simon Gomperts 111

Emanuel Haagman 112

Joël (Jo) Hekster 115

Joseph (Joop) Koen 119

Benjamin (Ben) Meijer 122

Jacques (Jacq) Muller 125

Louis (Lou) Pens 128

Lion (Léon) Rudelsheim 131

Louis Salomons 137

Joseph (Jo) Sloghem 140