1 inleiding 9
1.1 Een ideaal voor iedereen 9
1.2 Een vergeten geschiedenis 11
deel i
het verhaal van edward bellamy
2 het ideaal van edward bellamy 17
2.1 Looking Backward: 2000-1887 18
2.2 Bellamy’s ideaal: welvaart, vrede en geluk voor iedereen 20
2.3 De toekomst is onvermijdelijk 27
2.4 Utopie of bereikbaar? 29
3 achtergronden bij dit burgerlijk ideaal 30
3.1 Edward Bellamy 31
3.2 Chicopee 33
3.3 De puriteinse traditie, Marx niet en Rousseau wel 35
3.4 Contrat social 36
4 een wereldbeweging, 1888-1900 38
4.1 ‘Zijn stem is tot velen gegaan’ 38
4.2 Bellamy Clubs en The Nationalist Movement 39
4.3 The People’s Party 42
4.4 Een heropleving in Nederland 44
deel ii
het verhaal van de internationale
vereniging bellamy
5 een ideaal keerde terug: de eerste jaren, 1932-1935 49
5.1 Rotterdam, 1927 49
5.2 Den Haag, 1932 50
5.3 Bezorgde middenklasse, Anna Heuff en Piet Burgers 53
5.4 De Internationale Vereniging Bellamy opgericht 55
5.5 De organisatie versterkt, Pieter IJssel de Schepper 60
6 ‘propaganda zij ons parool’ 64
6.1 Bellamy Nieuws 65
6.2 ‘Zuiver academisch’ 66
6.3 ‘Daadplannen’ 68
6.4 ‘Hooggestemde daadloosheid’ 69
6.5 ‘Alle uren van Uw vrije tijd, zijn aan Bellamy’s idee gewijd’ 70
6.6 Een familiedag 73
6.7 Het doorgezaagde dubbeltje 75
7 ‘laat uw enthousiasme op alle mensen afstralen’, 1935-1940 76
7.1 Voetballen en colporteren 76
7.2 Radio en film 79
7.3 Het ‘bewijs’ en het plan 81
8 ‘een gezellige club’ 84
8.1 ‘Een golf van geestdrift ging door de zaal’ 84
8.2 Jongeren 88
8.3 Afdelingsorganisatie 89
8.4 Een Bellamy-huis 91
8.5 Sterke groei na 1935 92
8.6 De landdagen bleven trekken 94
9 de ‘i’ van de ivb 97
9.1 Internationaal 97
9.2 Brussel, 1936 100
9.3 Nederlands-Indië 102
9.4 België 103
9.5 De Verenigde Staten, Canada en Nieuw-Zeeland 104
10 de juiste koers 106
10.1 De eerste afsplitsingen 107
10.2 Een landschap vol wereldverbeteraars 110
10.3 Volksfront en radicaal gewroet 114
10.4 Van dorpsdokter tot politiek activist: Hendrik Koch 115
11 door arbeid welvaart 119
11.1 Twee Dordtse activisten: Jan Bazen en Gerrit Hagendoorn 119
11.2 De werkgemeenschap Door Arbeid Welvaart 122
12 gesmoorde hoop, 1939-1940 127
12.1 Een groeiende organisatie 127
12.2 De Vereniging van Nederlandse Bellamyanen 128
12.3 Jan Derksen Staats 129
12.4 Bezet 132
13 doorstart, 1945-1948 134
13.1 Doorstart 134
13.2 De Nederlandse Bellamy Partij 136
13.3 De ivb gaat voort 139
13.4 De leden 140
13.5 Birkhoven 143
13.6 ‘Het atoomgevaar’ 144
13.7 De cvd en de bvd 145
13.8 ‘Vriend Horsmeijer’ 147
14 een ‘bloedarmoedig bestaan’, na 1948 150
14.1 1948: crisis in de ivb 150
14.2 Een ‘bloedarmoedig bestaan’ 153
14.3 De Verzorgingsstaat en het ‘Solidaire Tijdperk’ 156
14.4 Een andere naam, 1957-1961 159
14.5 Old hands Marinus van der Stijl en Jaap Bogaard 161
15 soms flakkerde het licht nog even 163
15.1 Stiller en stiller 163
15.2 Vergeelde toekomst 167
15.3 Na 1980 169
15.4 Het einde van de vereniging, niet van de idealen 171
deel iii
looking backward: een terugblik op de ivb
16 looking backward 177
16.1 Een burgerlijk-idealistische beweging 178
16.2 Politieke speelruimte 180
16.3 Was een andere afloop denkbaar? 182
16.4 De verlokking van het eigen gelijk 184
16.5 Chicopee 185
nawoord 186
bijlagen
Bijlage 1 De eerste vertalingen van Looking Backward 189
Bijlage 2 Karakteristieken van het ideaal 190
verantwoording, bronnen en literatuur 194
over de auteur 198
index 199