School zonder tranen

Dit boek biedt een unieke inkijk in het verstoorde gezinsleven van een bekend echtpaar: schrijfster ‘Nynke van Hichtum’ en politicus Pieter Jelles Troelstra.

In 1903 bracht Pieter Jelles zijn zoon Jelle naar een Duitse kostschool. Het gezin werd uit elkaar gehaald ‘wegens de zeer zwakke gezondheid zijner vrouw’. Die vrouw was Sjoukje Bokma de Boer, die onder het pseudoniem N. van Hichtum kort daarvoor Afke’s tiental had gepubliceerd, een kinderboek dat zou uitgroeien tot een klassieker.

Jelle werd leerling op een ‘Landerziehungsheim’, een vernieuwend schooltype waar leren werd afgewisseld met sport en praktisch werk. De bewaarde brieven van de familie Troelstra aan schoolleider Paul Geheeb bieden een bijzonder inkijkje in Sjoukjes opvoedingsidealen, Pieter Jelles’ politieke successen en het kwetsbare huwelijk van het echtpaar. Bovenal vertellen ze het verhaal van een puber ver van huis, verscheurd door heimwee.

Dit zorgvuldig gedocumenteerde en toegankelijk geschreven boek onthult niet alleen de geschiedenis van de familie Troelstra, maar geeft de lezer ook waardevolle inzichten in de culturele ontwikkelingen en maatschappelijke verhoudingen begin twintigste eeuw.

Sieger Vreeling (1987) is architectuurhistoricus. Hij was conservator van het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium en later van het Universiteitsmuseum Groningen. Hij schrijft over architectuur, cultuur en wetenschap rond 1900. In 2022 verscheen zijn proefschrift Geen stijl bij Uitgeverij Verloren. In 2024 werd hij Nynke van Hichtum Fellow bij Tresoar in Leeuwarden.

Inleiding 6
Verantwoording 21
Brieven 24
Nawoord 126
Dankwoord 131
Overzicht van de brieven 132
Archieven en literatuur 136
Personenregister 140
Plaatsnamenregister 142

Vermeld in Letterhoeke jaargong 21, nummer 2 2025 en Letterhoeke jaargong 21, nummer 3 2025.

Op zondag 7 december 2025 was Sieger Vreeling te gast in het programma Buro de Vries van Omrop Fryslân.

'Het boek geeft een verrassende inkijk in het leven van dit bijzondere echtpaar en hun kinderen. Maar ook geeft het de lezer waardevolle inzichten in de ontwikkeling van een vernieuwend schooltype en maatschappelijke verhoudingen begin 1900.' - Houdrie Slofstra in De Binnenste Buiten Post januari 2026, p. 15.

'Als ouders heb je alles over voor je kind. Het Friese echtpaar Pieter Jelles en Sjoukje Troelstra namen dat in 1903 wel heel serieus. Hun zoontje Jelle was nog maar twaalf toen zijn vader hem naar een kostschool voor  jongens in Duitsland bracht. Een jaar later vertrok zijn oudere zusje Dieuwke naar een Duitse meisjesschool. Met het vertrek van de kinderen moesten ze hun opvoeding uit handen geven. Hoe moeilijk Sjoukje het daarmee had, blijkt uit de brieven die ze schreef aan Paul Geheeb, de directeur van Jelles kostschool. In School zonder tranen verzamelde Sieger Vreeling een groot deel van deze bijzondere brieven. Ze laten zien hoe ver Sjoukje ging om toch nog bij Jelle betrokken te zijn..' - Boekbespreking Nelleke Kemps in De Binnenste Buiten Post januari 2026, p. 15.

Artikel 'Nieuw boek met brieven van de familie Troelstra' op Tresoar.nl, 7 november 2025

'Vreeling geeft de brieven een toelichting en historische context en onderzoekt de mensen, plaatsen en ideeën die erin voorkomen. Dit levert een indringend portret op van een gezin tussen idealen en realiteit – en een waardevolle nieuwe kijk op twee bekende Friezen.' - Europeesk buro foar lytse talen, website, artikel 10 november 2025

Vermeld op de website van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 7 december 2025