De inventieve middeleeuwen

Wat doe je als je buikpijn krijgt van de verbouwings-stress? Hoe bereid je je voor op een lange reis? Wat doe je om ruzie op te lossen, hoe zorg je dat je sieraden er duurder uitzien dan ze zijn, en op welke manieren kun je proberen om het noodlot naar je hand te zetten?

De middeleeuwen, en al helemaal de periode voor het jaar 1000, staan niet bepaald bekend als een tijd van grote kennis en kunde. Maar is dat wel terecht?

Voor dit boek zijn bijna twintig specialisten op het gebied van de vroegmiddeleeuwse geschiedenis de vaak meer dan 1000 jaar oude manuscripten ingedoken om te laten zien hoe er in deze tijd op praktische en inventieve wijze werd omgegaan met alledaagse vraagstukken. Dat leidt tot verhalen die herkenbaar maar soms ook vreemd zijn: alledaagse problemen van duizend jaar geleden zijn vaak niet heel anders dan de onze, maar dat geldt lang niet altijd voor de oplossingen.

Voorwoord 7

1 Inleiding. De inventieve middeleeuwen 9 Carine van Rhijn
2 Verjaag de wolven, klaar de wijn en krijg een stralend gezicht 20 Jutta Lamminaho
3 Hoe je alles laat glanzen 27 Irene Bavuso
4 Eten aan de vroegmiddeleeuwse keukentafel 34 Jan van Doren
5 ‘Eet veel prei in mei!’ en andere nuttige voedingsadviezen 45 Ria Paroubek-Groenewoud
6 Medicijn uit eigen (klooster)tuin 54 Claire Burridge
7 O Christus, de bijen zwermen! 65 Erik Goosmann
8 Het hart van de hop, ingelegd in honing 72 Mariken Teeuwen
9 Vrouw, ga niet op het graf van Mac Rustaings staan, want anders… 78 Nike Stam
10 Koude rillingen, ik bezweer jullie in de naam van de Heer! 88 Tim Hertogh
11 Waarom priesters wèl bidden voor (bruine) bonen 97 Bastiaan Waagmeeste
12 Wat te doen tegen droogte 104 Rob Meens
13 Betaal! Of anders… pak ik mijn wilgentak! 110 Bart Jaski
14 Advies uit de hemel 118 Bruno Schalenkamp en Carine van Rhijn
15 Vraag het aan de maan 124 Bram van den Berg
16 Pechdagen 135 Carine van Rhijn
17 Levenslessen waar je op kunt rekenen 143 Rutger Kramer
18 Verbouwen met Vitruvius. Recept tegen buikpijn en andere interieuradviezen 154 Irene van Renswoude
19 Ik ga op reis neem mee… 163 Sven Meeder
20 Slotwoord. Hoe kwamen mensen in de vroege middeleeuwen aan praktische kennis? 172 Marco Mostert

Lijst van gebruikte manuscripten 178
Over de auteurs 180

Artikel auteur in Geschiedenis Magazine nr 2 (2026, p. 48-50

'[...] De bundel belicht dus zowel een herkenbare als een vreemde wereld. Aan de ene kant behandelen de bijdragen huis-, tuin- en keukenoplossingen voor veel voorkomende en voor ons herkenbare problemen. Aan de andere kant laten de hoofdstukken zien dat de denkwereld van de vroege middeleeuwen totaal anders was dan de onze, zodat we moeite moeten doen om te begrijpen hoe zo’n oplossing ooit serieus kan zijn genomen. [...] Alle bijdragen worden fraai geïllustreerd met reproducties uit de originele vroegmiddeleeuwse handschriften, met aandacht voor de juiste signatuur, wat het in veel gevallen mogelijk maakt ze digitaal te raadplegen, en afgesloten met verwijzingen om verder te lezen. Een lijst van de gebruikte manuscripten vervolledigt deze lezenswaardige bundel, die een bijdrage levert aan ons inzicht in het vroegmiddeleeuwse praktische denken.'- Wlter Smits in Kunsttijdschrift Vlaanderen mei 2024

'[...] De inventieve middeleeuwen' is goed gedocumenteerd. toegankelijk geschreven en geeft een uitgebreid inzicht in de vindingrijke vroege middeleeuwen. Elk hoofdstuk is mooi geïllustreerd met middeleeuwse manuscripten. Een aanrader voor een breed, historisch geïnteresseerd publiek.' - Wies Groeneveld in De Vlaardinger 15 febr. 2024

'[...] Het aardige van het boek is dat heel alledaagse thema’s besproken worden, vaak ook met link naar nu. Zo komen er heel wat recepten naar voren om de mensen gezond te houden. [...] Wat de verhalen gemeen hebben, is dat ze een interessant inzicht geven in het dagelijks leven van de vroege middeleeuwen. En hoewel de problemen met nu vergelijkbaar zijn, zijn de oplossingen voor vandaag meestal geen aanrader.' - Ries Agterberg op Digitaal Universiteitsblad (DUB) dec. 2023

Interview auteur: Historisch Nieuwsblad 3 (2024), p. 88

vermeld in: Geschiedenis Magazine 7 (2024), p. 16, Historisch Nieuwsblad 9 (2024), p. 85