Voorwoord 17
Inleiding 19
1 Afkomst 23
1.1 De lijn van de vader: de Lubbertsen en Janssens van Goor 23
1.2 De lijn van de moeder en haar vader: de Joryssens en Janssens 29
1.3 De lijn van de moeder en haar moeder: de Daemsen 32
1.4 De stieffamilie: de Van Breyls 42
1.5 Een aangetrouwde familie: de Van Deths 48
1.6 Conclusie 53
2 De kinderjaren 54
2.1 Kleutertijd en lagere school: 1605-1617 54
2.2 De Latijnse school: 1617-1623 61
3 De studiejaren 73
3.1 Het Gymnasium Illustre te Harderwijk: 1623-1625 73
3.2 De Theologische Faculteit in Leiden: 1625-1627 83
4 Op zoek naar een aanstelling 98
4.1 ‘Een dorp bij Haarlem’ en Amsterdamse verwanten: 1627 98
4.2 Valkenburg en andere Bloemendaalse buitenplaatsen 110
4.3 Oostzaan: 1628-1629 120
4.4 Moeilijke jaren: 1629-1631 124
4.5 Assendelft: verkeerde uitspraken, 1631 127
4.6 Castricum en Heemskerk: een lastige edelman, 1631-1632 131
5 Bloemendaal: nieuwe perspectieven 144
5.1 Bloemendaal, de aanloop: 1632-1633 144
5.2 Bloemendaal: intree, 1634 157
5.3 Bloemendaal: dorp en kerkelijke gemeente 161
5.4 Bloemendaal: een traktement en bouwplannen 171
6 Bloemendaal: opgaande lijnen, 1634-1636/7 176
6.1 Bloemendaal: een school en een schoolmeester, 1632-1638 176
6.2 Bloemendaal: de opbouw van een gemeente 183
6.3 Bloemendaal: een plaats in de classis 199
6.4 Bloemendaal: een kerk verrijst 203
6.5 Deventer en Bloemendaal: een huwelijk 211
7 Neergaande lijnen 223
7.1 De lucht betrekt: 1637-1638 223
7.2 Een conflict barst los: 1638-1639 246
7.3 Op weg naar het einde: 1639-1640 254
7.4 Een ontsnappingsweg loopt dood: 1640 263
7.5 De breuk is compleet: 1640-1641 268
7.6 Een overhaast vertrek: 1641 273
8 Deventer: een nieuwe start op vertrouwd terrein 283
8.1 Deventer: de stad 283
Het stadsbeeld 283
Nijverheid en handel 285
Machtsverschuivingen 286
Het culturele klimaat 287
8.2 Deventer: kennissen en collegae 288
Geleerde kennissen 288
De collegae en de kerkenraad 294
Een ruime behuizing in de Papenstraat 297
Een sprong in de inkomsten 298
8.3 Deventer: verwanten, de kant van de vader en de stiefvader 299
Winst- en verliesposten 299
De verwanten van vaderskant: Lubberts van Goor 300
De verwanten van stiefvaderskant: de Van Breyls 302
Halfzuster Aeltje van Breyl, domineesvrouw 304
Halfbroer, dominee Jan van Breyl 306
De halfbroers vergeleken 307
Zendingsdrift 308
Ds. Jan van Breyl in de Oost 310
8.4 Deventer: verwanten, de kant van de moeder 314
De Joryssens 314
De dood van Lubberti’s moeder Kunneken 314
Stine Cosmans in onmin met haar zonen 315
De dood van oom Tonnys Janssen Daems 316
Nicht Aeltje Janssen Daems en haar man 317
De Daemsen 319
De Van Valkenburgtak 320
De tak van Hendrick Daems 322
De tak van Jan Daems 326
8.5 De Van Deths en het bredere milieu 329
Deftige mensen 334
Een predikant in zijn milieu 336
9 Bloemendaal en Haarlem:
een bittere nasleep, 1642-1645 337
9.1 Scherven rapen in Bloemendaal en Haarlem: 1642-1644 337
Simon Mustelius, de kandidaat van Brederode 337
Petrus Junius verschijnt in beeld 339
Een akkoord met Brederode 340
Junius stelt orde op zaken 342
Oude en nieuwe pretenties van Lubberti 342
Lubberti bruuskeert de Bloemendalers 343
De synode wil van Lubberti af 344
9.2 Laatste bedrijf op het Prinsenhof: 1645 345
Opmerkelijke leden van de synode 345
Een kansloos compromis 348
Het fiasco compleet 350
10 Deventer: op weg naar de afgrond 353
10.1 Het gezin 353
Kunneken, het eerste kind 353
De eerste Caspar, het tweede kind 354
De tweede Caspar, het derde kind 354
Een klein gezin 356
Een nichtje in huis 357
10.2 Het huis 358
Het Doirshuis in de Papenstraat 358
Een dubbelhuis achter een brede gevel 360
Het interieur van het Doirshuis 361
De studeerkamer van Lubberti 363
Behangsel op de balken en een portret aan de muur? 365
De achtergevel en het achtererf 366
Verbeteringen op stadskosten 368
10.3 De dominee aan het werk: de collegae 369
Uitbreiding van de pastorale bemanning 369
Jacobus Tichlerus 370
Wilhelmus ter Smitten 372
Collegiale verplichtingen 372
10.4 De dominee aan het werk: de kerkenraad 373
De leden van de raad 373
Attestaties en armenzorg 375
Sociale disciplinering 376
Een onzedige proponent 377
Ontucht 378
Conflicten 378
Huwelijksconflicten 379
Lena Janssen 380
Openbaarheid 381
Dronkenschap 381
Toneelspel 382
Muziek 383
Losbandige jongeren 385
Censuur op geschriften 386
De zondagsheiliging 388
Sport en spel 389
De bestrijding van andersdenkenden 390
Hardnekkige minderheden 392
10.5 De dominee aan het werk: preken, dopen, trouwen, begraven 394
Predicatie 394
Avondmaal 397
Dopen 399
Trouwen 399
Begrafenissen, ziekenbezoek, lidmatenadministratie 400
10.6 De dominee aan het werk: de classis en de synode 401
Deventer dominantie in de classis 401
Werkzaamheden van de classis 402
Lubberti afgeserveerd door een Twentse edelman 403
Lubberti’s plaats in de classis en synode 407
11 Postuum démasqué: 1647-1648 409
11.1 Een sterfbed 409
Johannes Lubberti sterft 415
Een verborgen oordeel 416
Geen doodsmak 417
11.2 Een lijk 418
Soberheid en gebrek aan informatie 418
Vermeden rituelen 418
De zorg voor het lijk 419
De gang naar het graf 421
De plaats van begraving 421
Luiden van de klok, maar geen lijkpreek 425
Een lijkstoet 425
11.3 De opvolging 429
De vijfde predikant gehandhaafd 429
11.4 Een sterfhuis en een erfhuis 431
Met de handen in het haar 431
De magistraat wordt ingeschakeld 434
Een annus gratiae 435
De aanstelling van curatoren 438
Een boekbinder erbij gehaald 439
Een openbare weete 440
De schande: een ongekende zaak 441
De schande en de zonde 443
De schande: de hoon van de tegenstanders 445
Het milieu van de nadere reformatie 446
11.5 Veilingen en juridische procedures 447
De veiling van het Doirshuis 447
De veiling van de inboedel 449
De inlevering van de inventaris en de aanmelding van de schuldeisers 450
Schuld en schuldbesef 453
12 Schuldeisers 454
12.1 Achterstallige betalingen: doodschulden en boekhandelaars 454
Doodschulden 454
Boekbinders en boekhandelaren 455
12.2 Achterstallige betalingen: leveranciers van voedsel 459
Steven Dercksz, de slager 459
Rutger Gerrits en Hendrick Dercksz, de bakkers 462
Henrick Schoemaecker, de kruidenier 464
Contant betaalde voedselwaren 465
12.3 Achterstallige betalingen:
leveranciers van schoeisel, kleding en stoffen 468
Henric Arents, de schoenmaker 468
Henric van Raelte, Lambert Arents en Jacob Gerrits, kleermakers 471
Jan ter Smitten en Egberta Fockinck-van Deth, handelaars in stoffen 473
De erven van Henrick Seevinck, lakenkoper 474
Jan Arents in de Reyger, handelaar in kostbare stoffen en passementen 476
De dames Karis, winkeliersters in linnen of kousen? 479
Henrick Horstman, een lutherse dekenkoopman 480
12.4 Achterstallige betalingen: De inrichting van het huis 482
Jan Lieffers, de tingieter 482
Mr. Willem Cornelissen, de koperslager 484
Bartholomeus van de Put in uurwerken en ijzerwaren 486
Abraham Gerritsen, de oliekoopman 488
12.5 Achterstallige betalingen: bier, wijn en brandewijn 490
Bier 492
Bartholomeus Willemsen, een brouwer 495
Willem Janssen Clomp, een biersteker 497
Wijn 500
Gerrit Cuyper, een wijnkoper 503
Gerrit Brouwer, een wijnkoper 504
Jan van Marckel, een wijnkoper 505
Peter ter Smitten, een wijnkoper 506
Marten van de Capelle, een wijnkoper 507
Jan Welmers, een wijnhandelaar en tapper 508
Herman Gelinck, een wijnkoper en tapper 509
Jan Mensen en zijn vrouw, herbergiers 512
Alcoholist en dronkaard 513
12.6 Achterstallige betalingen: diversen 515
De weduwe Meyers 515
De weduwe Vos 515
Alert Gerrits van Ryp en N. Cock 516
Henric vangen Dyck 516
12.7 Leveranties plus leningen 519
De weduwe Suchtelen 519
12.8 Geldschieters 521
De weduwe Heydentryck 521
De weduwe van mr. Henrick van Ceulen 522
Jan Frericx en Derck Gerrits 525
Dr. Wolter Lansinck 527
Ds. Stephanus ab Emmerick 528
Jan van Breyl 530
Tryntie Henricks 531
Abraham Verstraten 532
De erfgenamen van Aelet Jacobs te Monnickendam 534
Jan de Marez Danielsz. 534
De diaconie van Bloemendaal 535
Elsken Simons 536
12.9 Een geval apart: Jan Willems 538
12.10 Schulden en schuldeisers in soorten en maten 540
13 Afrekening 544
13.1 Erfdelen 544
13.2 Traktementen en emolumenten 548
13.3 Waar is al het geld gebleven? 551
Boeken 554
Drank 557
Seksuele contacten 558
Homoseksualiteit 562
Vrouwen 562
14 Epiloog 567
14.1 Elisabeth 567
14.2 Caspar Sibelius 571
14.3 Casparus Sibelius à Goor 581
Terugblik 591
Literatuur en uitgegeven bronnen 596
Onuitgegeven bronnen 612
Over de auteurs 615