De terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis heeft de wereld versteld doen staan van de enorme gevolgen die een machtswisseling kan hebben. Eén man en zijn entourage kunnen binnen een hele korte tijdsspanne voor veel mensen beslissende veranderingen in hun levens teweegbrengen. De gevolgen van het hernieuwd aantreden worden overal in de wereld gevoeld, van de Verenigde Staten zelf, van de Centraal-Amerikaanse regio en heel Latijns-Amerika, tot in het Midden-Oosten en Azië, en zeker ook in ons eigen Europa.
Toch is het niet de eerste keer dat een dergelijke gebeurtenis plaatsvindt. De geschiedenis, ook die van ons eigen continent, leert ons wat er gebeurt als mensen de macht grijpen die weinig goeds voorhebben met de wereld en de heersende normen van de samenleving. Die hun eigen belang vóór dat van de mensen in die samenleving plaatsen, die vooral zichzelf naar voren dringen en de ander niet zien. Vaak maken zij gebruik van de democratie om aan de macht te komen, om vervolgens alle mogelijke inspanningen te doen om de democratie buiten werking te stellen.
De geschiedenis herhaalt zich niet in strikte zin, maar laat wel zijn sporen en littekens achter in het heden, en brengt ons lessen voor de toekomst.
Lessen voor de toekomst
De geschiedenis herhaalt zich niet in strikte zin, maar laat wel zijn sporen en littekens achter in het heden, en brengt ons lessen voor de toekomst. De geschiedenis van Centraal-Amerika laat ons dit duidelijk zien. Het epos van de geschiedenis van het Nicaraguaanse volk is een aaneenschakeling van verhalen van samenwerking, hoop, vreugde, maar ook van tegenstellingen, wanhoop, strijd, en oorlogen. Van een volk dat, ondanks alle tegenslagen, ondanks alle al dan niet goed bedoelde inmenging van buitenaf, zich niet klein laat krijgen, dat steeds weer op zoek gaat en strijdt voor een betere toekomst. Het brengt ons belangrijke lessen van wat er mogelijk is én wat er fout kan gaan in dat gemeenschappelijk streven.
De lezer die zich de moeite getroost om Een tropisch paradijs te lezen, kan hierover zelf het beste oordelen. Episodes van opening, ontwikkeling, goede voornemens en vooruitstrevende politiek wisselen zich af met tegenstellingen, strijd, oorlog, maatschappelijke en economische stagnatie, en verdriet.
Wij hebben allemaal een verantwoordelijkheid voor de wereld. De lange geschiedenis van Centraal-Amerika en Nicaragua laat dit helder zien.
Iedereen is verantwoordelijk
Steeds weer zijn het individuen die hun stempel drukken op de gebeurtenissen, zowel in positieve als in negatieve zin. Gedurende hun levensloop veranderen mensen, zeker als zij toegang krijgen tot de macht. Ze illustreren daarmee ook wat Hanna Ahrendt omschrijft als het menselijk tekort, la condition humaine. Macht corrumpeert, is een bekend gezegde, en alleen échte leiders laten zien dat het ook anders kan. Maar wij hebben allemaal een verantwoordelijkheid voor de wereld. De lange geschiedenis van één regio en één land laat dit helder zien, zoals in Centraal-Amerika en Nicaragua aan de hand van de personen die erin figureren.
Want wat er gebeurt met de macht op wereldschaal, binnen regio’s en landen, maar ook in onze eigen steden en dorpen, onze bedrijven en instellingen, hangt af van ons allemaal. Boven de epiloog van Een tropisch paradijs staat een tekst van John Stuart Mill uit On Liberty, dat hij midden negentiende eeuw schreef, en die mij zeer ter harte gaat: ‘A State which dwarfs its men, in order that they may be more docile instruments in its hands even for beneficial purposes – will find that with small men no great thing can really be accomplished.’