Het leven van Maximiliaan de Hénin-Liétard, graaf van Boussu (1542–1578) kende een opmerkelijk verloop. Na de vlucht van Willem van Oranje werd hij in 1567 door Margaretha van Parma benoemd tot stadhouder van Holland en Utrecht. In de jaren daarna vocht hij, noodgedwongen, aan Alva's zijde tegen opstandige steden en de watergeuzen. Later groeide hij echter uit tot een van de naaste medewerkers van Oranje.
In het boek Maximiliaan de Hénin-Liétard, graaf van Boussu (1542-1578) wordt dit bijzondere levensverhaal en zijn rol in de vroege jaren van de Opstand nader belicht.
Stadhouder in dienst van de koning
Boussu stamde uit een aanzienlijk adellijk geslacht in Henegouwen. Zijn vader, Jean de Hénin-Liétard, behoorde tot de vertrouwelingen van keizer Karel V en nam deel aan diens militaire expedities.
Toen de prins van Oranje in 1567 vanwege de naderende komst van hertog van Alva naar de Dillenburg vluchtte, stelde Margaretha van Parma de jonge graaf voor als zijn opvolger in Holland. Zij omschreef hem als ‘een verstandige en deugdzame jonge heer en zeer toegewijd aan de dienst van Uwe Majesteit en aan de katholieke religie’.
Filips II stemde met zijn benoeming in, waarna Boussu ook stadhouder van Utrecht werd.
Maximiliaan de Hénin-Liétard, graaf van Boussu
Oorlog tegen de opstandige steden
Als stadhouder voerde Boussu de opdrachten van het landsbestuur uit, onder meer bij de bestraffing van beeldenstormers en in de strijd tegen de watergeuzen.
Na de komst van de hertog van Alva kwam hij voor een moeilijke keuze te staan: meewerken aan het harde repressieve beleid of ontslag nemen en zijn leven riskeren. Net als veel andere edelen koos hij ervoor in dienst te blijven. De Opstand groeide echter uit tot een burgeroorlog. Na het verlies van Den Briel in 1572 moest Boussu een vergeefse strijd leveren tegen de opstandige steden van Holland.
Nederlaag en gevangenschap
In oktober 1573 probeerde Boussu met een oorlogsvloot de blokkade van de Zuiderzee te doorbreken. In de slag bij Hoorn werd zijn vloot echter verslagen door de rebellerende Waterlandse en Westfriese steden. Zijn vlaggenschip liep bij Schellinkhout aan de grond en na een felle strijd moest hij zich overgeven. De graaf werd met zijn bemanning gevangen genomen en drie jaar vastgehouden in Hoorn.
Boussu's plotselinge dood werd door Oranje diep betreurd. In een brief aan zijn broer Jan schreef hij dat hij werd overmand door ‘la plus grande tristesse du monde’.
Van gevangene tot bondgenoot
Door de Pacificatie van Gent van 1576 kwam Boussu vrij. Onder begeleiding werd hij naar Middelburg gebracht, waar de prins van Oranje verbleef. Bij zijn vertrek beloofde hij ‘alle goets tot voordele van den vaderlande uyt te richten’.
In de jaren daarna werd hij een van Oranjes naaste medewerkers; beiden streefden naar samenwerking tussen de gewesten op basis van tolerantie en gewetensvrijheid. Hij trad op als bemiddelaar in Holland en Utrecht en werd zelfs opperbevelhebber van het Staatse leger. Zijn plotselinge dood werd door Oranje diep betreurd. In een brief aan zijn broer Jan schreef hij dat hij werd overmand door ‘la plus grande tristesse du monde’.
Een onderbelichte rol in de Opstand
Hoewel Boussu een belangrijke rol speelde in de eerste jaren van de Opstand, is zijn optreden in de historische literatuur lange tijd onderbelicht gebleven. Zijn werk als bemiddelaar en militair leider krijgt meestal weinig aandacht, terwijl hij een belangrijke schakel vormde tussen verschillende politieke kampen.
Maximiliaan de Hénin-Liétard, graaf van Boussu (1542-1578) geeft een completer beeld van deze intrigerende edelman en van de rol die hij speelde in een beslissende periode van de Nederlandse geschiedenis. Het boek vult een lacune in de geschiedschrijving op en geeft een genuanceerd beeld van de eerste jaren van de Opstand.